| Miła 18
Stanowisko archeologiczne „Miła 18”, zlokalizowane na warszawskim Muranowie, stanowi jedno z najważniejszych miejsc badań nad historią getta warszawskiego oraz powstania w getcie w 1943 roku.
Obszar ten, dziś znajdujący się w pobliżu skrzyżowania ulic Miłej i Dubois oraz w bezpośrednim sąsiedztwie kopca Anielewicza, był ściśle związany z dramatycznymi wydarzeniami II wojny światowej oraz działalnością żydowskiego ruchu oporu. W czasie niemieckiej okupacji znajdował się w obrębie getta warszawskiego – największego getta utworzonego przez Niemców w okupowanej Europie. Z przekazów historycznych wynika, że w piwnicach kamienicy przy Miłej 18 funkcjonował rozbudowany kompleks schronów i bunkrów, które pełniły funkcję kryjówek oraz zaplecza dla członków Żydowskiej Organizacji Bojowej.
Po zakończeniu wojny zabudowa na tym obszarze została niemal całkowicie zniszczona. Z gruzów Muranowa uformowano nowe nasypy i wzniesienia. W tamtym czasie utworzono również Kopiec Anielewicza, będący symbolicznym miejscem pamięci poległych bojowników. Przez długi czas funkcjonował on głównie jako punkt upamiętnienia, a jego potencjał badawczy pozostawał w dużej mierze niewykorzystany.
Również teren przy dawnej ul. Miłej 18 przez wiele lat nie był przedmiotem badań archeologicznych, mimo swojego znaczenia historycznego. Dopiero w XXI wieku rozpoczęto systematyczne działania mające na celu rozpoznanie zachowanych reliktów oraz określenie potencjału badawczego tego obszaru. Istotną rolę odegrały m.in. nieinwazyjne analizy geofizyczne, które umożliwiły wstępne rozpoznanie struktur znajdujących się pod powierzchnią gruntu, bez konieczności ingerencji w nawarstwienia archeologiczne. Wyniki tych badań stały się podstawą do planowania dalszych prac wykopaliskowych, które Muzeum Getta Warszawskiego rozpoczęło w 2022 roku pod kierunkiem archeologa dr. Jacka Konika.
Dzięki pracy zespołu badawczego możliwe stało się stopniowe odtwarzanie układu przestrzennego przedwojennej zabudowy oraz lepsze zrozumienie przekształceń, jakie zaszły na tym terenie po 1943 roku. Kompleksowe badania archeologiczne doprowadziły do odsłonięcia reliktów piwnic XIX-wiecznych kamienic oraz fragmentów infrastruktury podziemnej. Odkrycia te stanowią cenne źródło wiedzy o strukturze urbanistycznej dawnej dzielnicy oraz funkcjonowaniu jej mieszkańców. Mają szczególne znaczenie ze względu na umożliwienie bezpośredniego kontaktu z materialnymi śladami życia mieszkańców getta oraz uczestników powstania.
W trakcie wykopalisk odkryto ponad 3 000 tysiące artefaktów, które dokumentują codzienność, warunki życia oraz praktyki religijne społeczności żydowskiej zamkniętej w getcie. Wśród znalezisk znajdują się m.in. naczynia kuchenne, fragmenty odzieży, obuwie, a także przedmioty związane z kultem religijnym, takie jak tefilin czy elementy świeczników. Szczególną wartość mają również wydobyte dokumenty i książki, które stanowią unikalne źródło wiedzy o życiu duchowym i intelektualnym mieszkańców getta.
Stanowisko „Miła 18” ma charakter wyjątkowy nie tylko z powodu cennych odkryć archeologicznych, ale także ze względu na swój wymiar symboliczny i edukacyjny. Jest to miejsce, w którym materialne pozostałości przeszłości łączą się z pamięcią o tragicznych losach ludzi oraz ich oporze wobec nazistowskiego terroru. Dzięki prowadzonym badaniom możliwe jest nie tylko odtworzenie topografii dawnej zabudowy, ale również przywracanie indywidualnych historii ludzi, którzy byli związani z tym miejscem.
Ta przestrzeń dialogu między przeszłością a współczesnością, jako istotny element kształtowania pamięci zbiorowej, pełni także funkcję strefy edukacyjno-kulturalnej. Wystawy czasowe, spotkania, prezentacje oraz warsztaty dla młodzieży, mieszkańców i turystów, służą popularyzacji efektów badań archeologicznych oraz upowszechnianiu wiedzy o historii getta warszawskiego. Niezwykłe dziedzictwo kulturowe „Miłej 18” stanowi ważny punkt na mapie historycznej Warszawy.
W trakcie wykopalisk odkryto ponad 3 000 tysiące artefaktów, które dokumentują codzienność, warunki życia oraz praktyki religijne społeczności żydowskiej zamkniętej w getcie. Wśród znalezisk znajdują się m.in. naczynia kuchenne, fragmenty odzieży, obuwie, a także przedmioty związane z kultem religijnym, takie jak tefilin czy elementy świeczników. Szczególną wartość mają również wydobyte dokumenty i książki, które stanowią unikalne źródło wiedzy o życiu duchowym i intelektualnym mieszkańców getta.
Letnie dyżury archeologiczne [LINK]
| Program publiczny towarzyszący wystawie plenerowej „Miła – stan rzeczy”
Stanowisko archeologiczne „Miła 18”, zlokalizowane na warszawskim Muranowie, stanowi jedno z najważniejszych miejsc badań nad historią getta warszawskiego oraz powstania w getcie w 1943 roku.
Proponowany program publiczny rozwija wątki obecne w wystawie: materialność miejsca, codzienność getta, archeologię jako narzędzie poznania oraz współczesne formy pamięci. Łączy formaty eksperckie z działaniami terenowymi, budując stopniowo relację z lokalną społecznością.
1. Oprowadzanie kuratorskie dr Aleksandry Janus
Oprowadzania koncentrować się będą na idei „materialnego świadka”, relacji między obiektami a topografią miejsca,
specyfice stanowiska archeologicznego na Miłej w szerszym kontekście topografii byłego getta oraz wypełniających ją form pomnikowych.
Oprowadzanie na otwarcie stanowiska archeologicznego: 9 maja 2026 r., godz. 12:00.
Oprowadzanie na zamknięcie stanowiska archeologicznego: 27 września 2026 r., godz. 12:00.
Formularz zapisu zostanie udostępniony 29 kwietnia 2026 r.
2. Europejskie Dni Archeologii
Podczas tegorocznych Europejskich Dni Archeologii nasze stanowisko archeologiczne przy dawnej ul. Miłej 18 będzie ponownie dostępne dla zwiedzających.
Na miejscu opowiemy o wszystkich szczegółach dotyczących stanowiska archeologicznego, prowadzonych badań, historii kamienic oraz getta warszawskiego.
Link do strony wydarzenia: LINK
Termin: 12-14 czerwca 2026 r., godz. 12.00-17.00
Wstęp wolny.
3. W gruncie rzeczy
Spacer archeologiczny po cmentarzu żydowskim przy ulicy Okopowej w Warszawie poświęcony specyfice prowadzenia badań w miejscach występowania szczątków żydowskich, z prezentacją aktualnych prac terenowych, a także wybranych obiektów odnalezionych w toku badań. Spacer poprowadzą wspólnie Szymon Lenarczyk i Zofia Kowarska (Wykop na Poziomie), kierujący badaniami na cmentarzu oraz Aleksander Schwarz prowadzący nadzór nad pracami z ramienia Komisji Rabinicznej ds. cmentarzy przy Biurze Naczelnego Rabina Polski.
Termin: 14 czerwca 2026 r. godz. 14.00
Formularz zapisu: LINK
4. Stan rzeczy, stan natury
Warsztaty roślinne z Natalią Budnik — sąsiedzkie warsztaty roślinne prowadzone przez architektkę (dla) krajobrazu Natalię Budnik, adresowane do osób mieszkających w pobliżu stanowiska archeologicznego na Miłej oraz – szerzej – mieszkańców Muranowa i Warszawy. W czasie warsztatów przygotowane zostaną nasadzenia (z możliwością włączenia ich
w przestrzeń wystawy plenerowej od czerwca) przygotowane w oparciu o inspiracje dotyczące powojennej topografii Muranowa pochodzące z prac Romana Kobendzy, Bohdana Lacherta, a także projektów upamiętniających Aliny Scholtz.
Termin: 28 czerwca 2026 r., godz. 16:00.
Formularz zapisu zostanie udostępniony 12 czerwca 2026 r.
5. Spacer po terenie dawnego getta śladami materialnych świadków
Spacer prowadzony wspólnie przez Aleksandrę Janus i Patrycję Dołowy, kuratorkę wystawy poświęconej ostańcom planowanej w budynku Muzeum Getta Warszawskiego.
Spacer miejski prowadzący przez wybrane punkty dawnego getta warszawskiego, ze szczególnym uwzględnieniem relacji między obecną a historyczną topografią i budynkami jako materialnymi świadkami, uzupełniający narrację wystawy plenerowej o ocalałą architekturę. Spacer pełni jednocześnie formę zapowiedzi nadchodzącej wystawy
w nowo otwartym budynku Muzeum.
Termin: 13 września 2026 r., godz. 12:00.
Formularz zapisu zostanie udostępniony 28 sierpnia 2026 r.
6. Spacer Patrycji Dołowy szlakiem ostańców
Spacer z Patrycją Dołowy (kuratorką wystawy czasowej o ostańcach w MGW) śladami warszawskich ostańców. Wydarzenie zorganizowane w ramach Festiwalu Ostańce.
Termin: 10 października 2026 r.
Formularz zapisu zostanie udostępniony 25 września 2026 r.